Thay đổi khung giờ để thích ứng với năng lượng tái tạo

Theo dự thảo mới nhất của Bộ Công thương, khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia sẽ có sự điều chỉnh linh hoạt theo mùa thay vì áp dụng cố định một khung giờ chung như Thông tư 16/2014 đã thực hiện suốt 12 năm qua.

Cụ thể, từ tháng 1 đến tháng 4 và từ tháng 9 đến tháng 12, khung giờ cao điểm dự kiến từ 14 giờ đến 19 giờ. Riêng giai đoạn nắng nóng cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8, giờ cao điểm được chia làm hai chặng: 14 giờ 30 - 16 giờ 30 và 19 giờ 30 - 22 giờ 30. Khung giờ thấp điểm sẽ áp dụng thống nhất từ 0 giờ đến 6 giờ sáng hàng ngày.

Việc điều chỉnh này xuất phát từ thực tế vận hành khi tỷ trọng điện mặt trời và điện gió tăng nhanh. Biểu đồ công suất nguồn hiện nay đã thay đổi đáng kể so với trước đây. Bên cạnh đó, cơ cấu phụ tải cũng dịch chuyển mạnh: phụ tải công nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng phụ tải, trong khi phụ tải dân dụng giảm xuống còn khoảng 33%. Việc thiết kế lại khung giờ cao điểm (thường lệch khỏi giờ phát đỉnh của năng lượng tái tạo) sẽ tạo động lực để khách hàng điều chỉnh hành vi sử dụng và khuyến khích phát triển các hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS).

Dịch chuyển hành vi sử dụng điện để giảm áp lực hệ thống

Cơ chế giá điện theo khung giờ (Time-of-Use - TOU) hiện đang áp dụng cho nhóm khách hàng sản xuất và kinh doanh. Bằng cách quy định giá cao vào giờ cao điểm và giá rẻ vào giờ thấp điểm, cơ quan quản lý kỳ vọng sẽ làm "phẳng" biểu đồ phụ tải, giảm chênh lệch giữa công suất cực đại và trung bình.

Theo Bộ Công thương, công suất tải công nghiệp luôn duy trì ở mức cao, thậm chí mức thấp nhất của công nghiệp vẫn cao hơn mức cao nhất của sinh hoạt. Do đó, việc đẩy giờ cao điểm của nhóm sản xuất - kinh doanh vào đúng thời điểm tiêu thụ điện sinh hoạt tăng cao sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp dịch chuyển dây chuyền sản xuất sang các giờ thấp điểm hoặc bình thường. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí hóa đơn tiền điện mà còn "nhường" công suất nguồn cho nhu cầu sinh hoạt của người dân, giúp hệ thống vận hành an toàn hơn.

Nguy cơ thiếu điện hiện hữu khi các dự án nguồn chậm tiến độ

Việc điều chỉnh khung giờ và giá điện còn trở nên cấp thiết hơn khi nhìn vào bức tranh thực tế của các dự án nguồn điện. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được phê duyệt vào tháng 4/2025, mục tiêu công suất hệ thống đến năm 2030 là rất lớn, nhưng tiến độ triển khai hiện đang gặp nhiều rào cản.

Nhiều dự án điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và thủy điện tích năng đang "ì ạch" do vướng mắc về khung pháp lý, cơ chế giá và đàm phán hợp đồng mua bán điện (PPA). Cục Điện lực (Bộ Công thương) cảnh báo, rủi ro thiếu công suất vào giờ cao điểm đã bắt đầu hiện hữu, đặc biệt là tại khu vực miền Bắc trong giai đoạn 2026 - 2027.

Trong kịch bản bất lợi nhất giai đoạn 2028 - 2030, hệ thống có thể thiếu hụt công suất từ 9 đến 19 GW, tương đương 10 - 37% nhu cầu đỉnh. Vì vậy, bên cạnh việc tháo gỡ nút thắt cho các dự án nguồn, việc tối ưu hóa biểu đồ phụ tải thông qua các quy định về khung giờ và giá điện được xem là giải pháp then chốt để đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới.