Mối lo thiếu hụt phân bón ở Thái Lan vì tắc nghẽn nguồn cung từ Trung Đông

Trang tin Thai Enquirer nhận định Thái Lan có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt phân urê trầm trọng trong những tháng tới, làm dấy lên lo ngại cho nông dân trồng lúa ngay trước thềm lễ hội té nước Songkran - dịp Tết cổ truyền nổi tiếng của nước này diễn ra từ 13-15/4 năm nay. Chi phí nhiên liệu tăng cao, các báo cáo không nhất quán từ Chính phủ và sự phụ thuộc nặng nề vào nguồn nhập khẩu từ Trung Đông – nơi đang diễn ra chiến sự căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Irsrael đang làm tăng nguy cơ sụt giảm năng suất và chất lượng cây trồng của “xứ sở Chùa Vàng”.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Krungthai COMPASS, Thái Lan – nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á và cũng là đối thủ số 1 của gạo Việt Nam trong khu vực phụ thuộc vào phân bón hóa học nhập khẩu tới 95% tổng lượng sử dụng, tương đương khoảng 5 - 6 triệu tấn mỗi năm.

Trong năm 2025, quốc gia này đã nhập khẩu 2,2 triệu tấn từ Trung Đông - chiếm 34% tổng lượng phân bón nhập khẩu - trong đó phân bón gốc nitơ chiếm 50%. Trong số này, 1,8 triệu tấn đến từ Saudi Arabia (33%), Oman (11%) và Qatar (9%). Phân tích cảnh báo rằng sự phụ thuộc này tạo ra rủi ro cao về thiếu hụt phân bón, có thể làm giảm cả số lượng và chất lượng sản lượng nông nghiệp. Chi phí điện tăng vào cuối năm 2026 có thể làm tăng thêm chi phí sản xuất của nông dân.

Báo cáo cũng lưu ý rằng kho dự trữ phân bón trong nước của Thái Lan dự kiến chỉ đủ dùng đến tháng 8 năm 2026, nghĩa là chỉ còn 5 tháng nữa. Việc xuống giống lúa sớm bắt đầu từ tháng 5 vẫn có thể tiến hành với lượng hàng tồn kho hiện có, nhưng đợt gieo trồng muộn vào tháng 9 – tháng 10 sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt cao hơn.

Lúa gạo chiếm 76% tổng sản lượng lương thực tại Thái Lan và phân tích của Krungthai COMPASS chỉ ra rằng chỉ cần giá phân bón nhập khẩu tăng 1% có thể khiến năng suất trên mỗi rai (đơn vị diện tích Thái Lan, tương đương 0,16 ha) giảm 0,06%. Nhu cầu tiêu thụ phân urê trong nước từ tháng 5 đến tháng 8 dự kiến vào khoảng 16 - 17 triệu bao.

Các nghị sĩ đối lập ở Thái Lan đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về vấn đề này. 

Ông Chaichana Dechdecho (Đảng Dân chủ) nhấn mạnh rằng chi phí nhiên liệu tăng (6 baht/lít, tương đương 4.798 đồng/lít) và các báo cáo không nhất quán của Chính phủ có thể làm trầm trọng thêm chi phí cho nông dân và gây gián đoạn nguồn cung hàng hóa thiết yếu. Ông chỉ trích thông tin mâu thuẫn về kho dự trữ phân bón, từ 1,52 triệu tấn vào đầu tháng 3 xuống còn mức ước tính chỉ đủ dùng đến tháng 4 và kêu gọi công khai minh bạch, kiểm soát giá cả và lập kế hoạch chiến lược.

 Ông Pai Leeke (Đảng Dũng cảm) cảnh báo rằng phân urê (40-0-0) dùng cho lúa có thể hết sạch trước lễ hội té nước Songkran. Ông đưa ra dữ liệu cho thấy Thái Lan chỉ còn 138.000 tấn phân urê (46-0-0) tại các nhà nhập khẩu và sản xuất tính đến ngày 10/3. Ông chỉ trích tuyên bố của Chính phủ nước này về việc nguồn cung đầy đủ là điều gây hiểu lầm.

Các nghị sĩ đối lập đã cùng đề xuất Chính phủ Thái Lan cần phát phiếu giảm giá mua phân bón cho người dân và cho rằng chương trình “Cờ Xanh” của Bộ Công thương - vốn chỉ nhắm đến 1 triệu bao (khoảng 50.000 tấn) - chỉ đáp ứng được khoảng 1% tổng nhu cầu và không đủ để hỗ trợ nông dân nước này. Họ cũng kêu gọi sự phối hợp khẩn cấp giữa các Bộ ngành để ngăn chặn tình trạng khan hiếm phân bón.

Video nông dân trồng lúa ở Thái Lan đang đối mặt với khủng hoảng nhiên liệu và chi phí tăng vọt - Nguồn clip: LEGO Stop Motion World

Phản hồi từ Chính phủ ra sao?

Hôm 26/3, Quyền Bộ trưởng Bộ Thương mại Thái Lan Suphajee Suthumpun cho biết kho dự trữ phân bón trong nước vẫn đủ dùng đến tháng 4 (nghĩa là chỉ còn 1 tháng nữa) và các nguồn cung bổ sung có thể được huy động với các mức giá khác nhau. Bộ này đã bổ sung thêm 7 mặt hàng thiết yếu mới vào danh sách kiểm soát giá, nâng tổng số lên 66 mặt hàng, đồng thời đang đẩy mạnh các biện pháp hỗ trợ nông dân và ngư dân, bao gồm trợ cấp và khuyến khích dùng phân bón hữu cơ để giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Bà Suphajee cho biết Chính phủ đang hợp tác với các doanh nghiệp để cung cấp sản phẩm “Người Thái giúp người Thái” với giá ưu đãi tại tất cả 77 tỉnh thành và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương thông qua thẻ phúc lợi Nhà nước, đồng thời các cơ quan chức năng đang giám sát chặt chẽ kho hàng để ngăn chặn tình trạng tích trữ.

Nếu việc nhập khẩu hoặc tái bổ sung kho hàng không diễn ra bình thường, nguy cơ thiếu hụt phân bón có thể làm giảm chất lượng và sản lượng cây trồng, đặc biệt là đối với lúa vụ muộn.

Các nhà phân tích và nghị sĩ đối lập cảnh báo rằng nếu Chính phủ không có các biện pháp mạnh mẽ hơn - bao gồm kiểm soát giá, minh bạch thông tin và hỗ trợ trực tiếp cho nông dân - Thái Lan có thể phải đối mặt với những tác động đáng kể đến sản xuất nông nghiệp trong năm nay.