Bên lề Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, đề xuất đưa hoạt động kinh doanh kim cương, đá quý vào Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã nhận được sự đồng thuận từ nhiều đại biểu Quốc hội. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh liên tiếp xuất hiện các vụ án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia với quy mô lớn, gây nhiều lo ngại về công tác quản lý thị trường.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng việc bổ sung lĩnh vực kinh doanh kim cương, đá quý vào danh mục kinh doanh có điều kiện là yêu cầu cấp thiết. Theo ông, hiện hoạt động kinh doanh vàng đã được quản lý bằng nhiều quy định cụ thể, trong khi kim cương và đá quý thường được bán cùng hệ thống nhưng chưa có cơ chế kiểm soát tương xứng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa nhận định, thời gian qua thị trường đã ghi nhận không ít vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, gây thiệt hại đáng kể cho người tiêu dùng. Với đặc thù là mặt hàng có giá trị kinh tế và giá trị tiền tệ rất lớn, kim cương và đá quý cần được quản lý chặt chẽ hơn nhằm ngăn chặn gian lận thương mại và bảo đảm tính minh bạch của thị trường.

Theo đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng đã giải trình rằng đề xuất này được đưa ra trong thời gian gấp nên chưa kịp bổ sung vào dự thảo luật. Tuy nhiên, Bộ đã tiếp thu ý kiến và sẽ nghiên cứu trong quá trình rà soát, hoàn thiện Phụ lục IV của Luật Đầu tư. Việc rà soát không chỉ nhằm bổ sung lĩnh vực kinh doanh kim cương, đá quý mà còn xem xét loại bỏ những ngành, nghề không còn phù hợp và cập nhật các lĩnh vực mới phát sinh.

Cùng quan điểm, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cho biết thị trường kinh doanh kim cương thời gian gần đây diễn biến phức tạp, trong khi một số kiến nghị liên quan đến quản lý hoạt động kinh doanh kim cương, vàng và trang sức mỹ nghệ vẫn chưa được cơ quan soạn thảo phản ánh đầy đủ trong dự thảo luật.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An, cần tiếp tục nghiên cứu để đưa lĩnh vực này vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện với hệ thống quy định nghiêm ngặt hơn. Ông cho rằng không chỉ dừng lại ở việc đặt ra điều kiện kinh doanh mà các điều kiện đó cũng cần đủ chặt chẽ để kiểm soát hiệu quả hoạt động của thị trường.

Những đề xuất trên xuất phát từ thực tế liên tiếp xảy ra các vụ án liên quan đến buôn lậu và hợp thức hóa kim cương nhập lậu trong thời gian qua. Ngày 20/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố thêm 4 bị can về tội "Buôn lậu", đồng thời thu giữ thêm 354 viên kim cương các loại với tổng trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng. Kết quả điều tra bước đầu xác định, trong giai đoạn 2022–2024, đường dây này đã đưa hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu, tổng giá trị ước tính trên 500 tỷ đồng, vào hệ thống bán lẻ của Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) để tiêu thụ, qua đó thu lợi bất chính.

Thông tin về chuyên án được đánh giá đã tác động mạnh đến thị trường trang sức cao cấp, làm gia tăng tâm lý lo ngại của người tiêu dùng đối với nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Trước diễn biến này, nhiều doanh nghiệp kinh doanh kim cương đã tăng cường công khai thông tin về xuất xứ, giấy chứng nhận kiểm định và điều chỉnh chính sách bán hàng nhằm củng cố niềm tin của khách hàng.

Trước đó, vụ án liên quan đến nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ cũng từng gây xôn xao dư luận. Theo cáo buộc của cơ quan điều tra, người này đã tham gia xử lý hàng chục nghìn viên kim cương nhập lậu, trong đó có hành vi mài bỏ mã GIA cũ, khắc mã mới và thực hiện quy trình giám định để hợp thức hóa sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Trong bối cảnh nhiều sai phạm nghiêm trọng liên tiếp bị phát hiện, việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hoạt động kinh doanh kim cương, đá quý được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, nâng cao tính minh bạch của thị trường và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.