Điều kiện và quy trình thẩm định cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý

Chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh là dấu hiệu dùng để chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm sâm củ từ một số khu vực địa lý của thành phố Đà Nẵng, có danh tiếng và chất lượng đặc thù do điều kiện tự nhiên cùng kinh nghiệm trồng của người dân quyết định, được thể hiện tại văn bằng bảo hộ do Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp. Chỉ dẫn địa lý này thuộc sở hữu của Nhà nước. Hiện nay, UBND thành phố Đà Nẵng và UBND tỉnh Quảng Ngãi thực hiện quyền quản lý theo quy định của pháp luật và các thỏa thuận phối hợp đã ký kết; trong đó UBND thành phố Đà Nẵng ủy quyền cho Sở Khoa học và Công nghệ là cơ quan quản lý trực tiếp. Quy chế áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động liên quan, nhằm bảo đảm quyền sử dụng hợp pháp, ngăn chặn hành vi xâm phạm và bảo đảm sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn về nguồn gốc, chất lượng và danh tiếng.

Theo quy định, sản phẩm được mang chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh phải là sâm củ Panax Vietnamensis Ha et Grushv., từ 4 năm tuổi trở lên và trồng theo Hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc cây Sâm Ngọc Linh do Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành. Sản phẩm phải đáp ứng các tính chất, chất lượng đặc thù công bố theo Quyết định số 2465/QĐ-SHTT ngày 30-7-2018 của Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, được sản xuất tại vùng quy định thuộc các xã Trà Linh, Nam Trà My, Trà Leng, Trà Tập (theo Quyết định số 2465/QĐ-SHTT gồm các xã Trà Linh, Trà Nam, Trà Cang, Trà Dơn, Trà Don, Trà Leng, Trà Tập thuộc huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam theo địa danh tại thời điểm quyết định ban hành).

Để được ghi nhận quyền sử dụng, tổ chức phải thành lập hợp pháp, có hoạt động sản xuất sâm củ đúng nguồn gốc vùng trồng quy định và tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật chuyên ngành. Trước khi sử dụng, chủ thể phải lập 2 bộ hồ sơ gửi về Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng. Hồ sơ gồm: văn bản đề nghị theo mẫu; tài liệu chứng minh hoạt động sản xuất tại khu vực địa lý; giấy tờ chứng minh chất lượng đặc thù; tài liệu chứng minh tuân thủ kỹ thuật trồng; bản cam kết sử dụng chỉ dẫn địa lý và bản photocopy Quyết định thành lập hoặc Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Về quy trình thẩm định, Sở Khoa học và Công nghệ tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, sau đó chuyển sang Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì đánh giá thực tế. Việc kiểm tra do Tổ công tác liên ngành thực hiện (gồm đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ, Chi cục Kiểm lâm, Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu, chuyên gia và UBND xã nơi sản xuất). Tổ công tác sẽ đánh giá trên hồ sơ và kiểm tra thực tế tại cơ sở về độ tuổi, giống, số lượng, vùng trồng và chất lượng củ sâm bằng phương pháp cảm quan, kinh nghiệm. Đồng thời, lấy mẫu củ và lá sâm ngẫu nhiên theo tỷ lệ từ 2-5% so với số lượng đề nghị để gửi cơ quan có chức năng phân tích, kiểm định.

Trên cơ sở xác nhận của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ ra thông báo ghi nhận hoặc từ chối, công bố công khai thông tin trên trang thông tin điện tử của Sở và thông báo cho các cơ quan liên quan phối hợp quản lý. Giấy ghi nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh có hiệu lực 5 năm kể từ ngày ký và được gia hạn nhiều lần (mỗi lần 5 năm). Hồ sơ đề nghị gia hạn phải nộp trước thời điểm hết hiệu lực ít nhất 60 ngày.

Kiểm soát nguồn gốc, quản lý tem truy xuất QR và xử lý vi phạm

Công tác kiểm tra, kiểm soát tập trung vào nguồn gốc giống Sâm Ngọc Linh, địa điểm sản xuất, tính chất, chất lượng sản phẩm, việc tuân thủ quy trình kỹ thuật và việc sử dụng dấu hiệu chỉ dẫn địa lý. Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ hằng năm và tổ chức kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ vi phạm.

Công cụ kiểm tra, truy xuất nguồn gốc chính là mã QR gắn trên tem chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh. Đây là dạng mã vạch hai chiều chứa đựng thông tin liên kết đến cơ sở dữ liệu quá trình sản xuất, trích xuất từ sổ nhật ký sản xuất của từng chủ thể. Mã số tem bao gồm tối thiểu 07 chữ số. Bên cạnh đó, danh sách các đơn vị được cấp quyền cũng được theo dõi chặt chẽ qua Sổ quản lý chuyên ngành.

Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu là đơn vị duy nhất phát hành, cấp phát, dán, kiểm soát và quản lý tem. Tem chỉ được dán lên củ sâm từ 4 năm tuổi trở lên; mỗi đơn vị sản phẩm (tương ứng 1 củ sâm) sử dụng 1 tem. Đơn vị sản xuất lập phiếu yêu cầu cấp tem tương ứng với sản lượng dự kiến thu hoạch trong năm; việc cấp tem thực hiện định kỳ hằng tháng, có biên bản giao nhận và ghi sổ theo dõi. Tổng số tem cấp không vượt quá số lượng đăng ký trong hồ sơ. Tổ chức, cá nhân phải lập sổ theo dõi việc dán tem, lưu lại hình ảnh đóng gói, dán tem cho từng sản phẩm và báo cáo định kỳ số seri tem đã sử dụng. Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu sẽ kiểm tra thực tế, kiểm kê, đối chiếu việc quản lý và sử dụng tem theo định kỳ hoặc đột xuất.

Quy chế cũng quy định cụ thể về ghi nhãn hàng hóa: Logo “Sâm Ngọc Linh – Đà Nẵng” phải chiếm 1/3 diện tích nhãn, bố trí ở phần trên hoặc bên trái; phần thông tin riêng của doanh nghiệp và sản phẩm chiếm 2/3 diện tích còn lại và phải bảo đảm các quy định pháp luật về ghi nhãn.

Quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý sẽ bị xóa tên nếu tổ chức, cá nhân không còn đáp ứng điều kiện, không còn nhu cầu, ngừng hoạt động sản xuất, không sử dụng chỉ dẫn địa lý liên tục từ 3 năm trở lên hoặc có hành vi vi phạm. Các hành vi vi phạm bị xử lý nghiêm gồm: sử dụng chỉ dẫn địa lý khi chưa được ghi nhận hoặc đã bị xóa tên; dùng cho sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn; sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn; chuyển giao quyền sử dụng, làm giả hoặc chuyển nhượng tem, nhãn, bao bì; dán tem, logo không đúng quy định; lợi dụng chỉ dẫn địa lý để gian lận thương mại và gây ảnh hưởng đến danh tiếng, uy tín của sản phẩm Sâm Ngọc Linh.