Thách thức quản trị khi các rào cản thương mại gia tăng

Tại tọa đàm "Thương mại Dệt may toàn cầu 2026: Nhìn từ Kinh tế vĩ mô đến năng lực cạnh tranh Quốc gia", ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Hội đồng Quản trị Tập đoàn Dệt may Việt Nam, nhận định kinh tế thế giới đang phục hồi không đồng đều. Tăng trưởng thương mại hàng hóa suy giảm rõ rệt. Đồng thời, bất ổn địa chính trị và chi phí logistics gia tăng đang tạo áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi cung ứng. Dẫn số liệu từ các tổ chức quốc tế, ông Cầm cho biết tăng trưởng thương mại hàng hóa năm 2026 chỉ còn 1,9%, thấp hơn đáng kể so với mức 4,6% của năm trước đó.

Tiếp tục phân tích, ông Hoàng Mạnh Cầm nhấn mạnh rằng, mặc dù Việt Nam vẫn thuộc nhóm trung tâm cung ứng quan trọng tại châu Á, nhưng rủi ro đang có xu hướng gia tăng. Các rào cản thương mại từ thị trường Mỹ, cùng sự cạnh tranh khốc liệt trong khu vực, đã thu hẹp đáng kể dư địa cho những đơn vị chậm thay đổi. Đáng chú ý, khách hàng quốc tế không còn chỉ tìm kiếm mức giá thấp. Thay vào đó, họ đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về chuẩn mực môi trường như điều kiện tiên quyết để duy trì quan hệ đối tác bền vững.

Nhìn từ góc độ quản trị rủi ro chiến lược, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam Cao Hữu Hiếu cho rằng biến động địa chính trị đang tác động trực tiếp đến cấu trúc chi phí sản xuất của toàn ngành. Với mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 49 tỷ USD trong năm 2026, việc đa dạng hóa thị trường và khách hàng không còn là lựa chọn. Đây đã trở thành chiến lược sinh tồn. Vì vậy, các doanh nghiệp buộc phải thoát khỏi tư duy quản trị cũ, chủ động tái cấu trúc hệ thống vận hành, qua đó nâng cao khả năng thích ứng trước những kịch bản bất định của thị trường thế giới.

Bổ sung về áp lực từ các nhà mua hàng quốc tế, ông Cao Hữu Hiếu khẳng định rủi ro chính sách đang trở thành yếu tố chi phối then chốt. Trong đó, đa số doanh nghiệp đối tác coi bất định thuế quan là thách thức hàng đầu. Trong bối cảnh này, năng lực cạnh tranh không còn nằm ở quy mô nhà máy hay số lượng lao động. Trọng tâm đã chuyển sang mức độ bền vững của mô hình kinh doanh. Những doanh nghiệp đáp ứng tốt yêu cầu về phát thải và truy xuất nguồn gốc sẽ nắm giữ “chìa khóa” để duy trì các đơn hàng chiến lược dài hạn.

Dưới góc nhìn hiệp hội nghề nghiệp, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam, nhận định kinh tế thế giới đang chịu tác động tiêu cực từ các cuộc xung đột kéo dài. Trong bối cảnh đó, để giữ vững vị trí top 3 quốc gia xuất khẩu hàng đầu, ngành dệt may cần các giải pháp quản trị mang tính hệ thống nhằm hóa giải rào cản chi phí sản xuất. Đồng thời, mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đòi hỏi sự chuyển mình mạnh mẽ trong cách tiếp cận thị trường, cũng như khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh – vốn đang trở thành luật chơi chung trên toàn cầu.

Cũng theo ông Trương Văn Cẩm, sự sụt giảm tổng cầu toàn cầu đang tạo ra áp lực đào thải rất lớn đối với các doanh nghiệp duy trì phương thức sản xuất lạc hậu. Trong bối cảnh đó, quản trị doanh nghiệp phải gắn liền với năng lực dự báo và thích ứng nhanh trước các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng dày đặc. Đây là giai đoạn bản lề. Nó đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải nhìn nhận lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguồn cung ứng đến quản lý chất thải, nhằm tránh bị loại khỏi cuộc chơi thương mại đầy biến động.

Giải pháp nâng cấp chuỗi cung ứng và đẩy mạnh xanh hóa

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhận định ngành dệt may Việt Nam đã khẳng định vai trò trụ cột, với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 46,2 tỷ USD và xuất siêu 21 tỷ USD. Bên cạnh đó, sản phẩm nội địa đã hiện diện tại 138 thị trường. Tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa đạt khoảng 52%, tạo nền tảng để ngành tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị. Tuy nhiên, để nâng cao sức cạnh tranh bền vững, định hướng của Nhà nước là phát triển cân bằng giữa xuất khẩu và thị trường nội địa, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng của thị trường 100 triệu dân.

Theo Thứ trưởng Phan Thị Thắng, việc tận dụng các Hiệp định Thương mại tự do đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ và các tiêu chuẩn bền vững mới. Trong đó, các triển lãm chuyên ngành quy mô lớn sẽ mở ra cơ hội tiếp cận thiết bị hiện đại và nguồn nguyên liệu thân thiện với môi trường. Qua đó, doanh nghiệp có thể từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa một cách thực chất. Đây là lộ trình tất yếu để đáp ứng yêu cầu xanh hóa từ các thương hiệu quốc tế, đồng thời củng cố niềm tin của người tiêu dùng trong nước.

Ở khía cạnh thực thi công nghệ quản trị, Tổng Giám đốc Vinatex Cao Hữu Hiếu khẳng định đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số là đòn bẩy để tối ưu hóa vận hành nhà máy hiện đại. Các giải pháp công nghệ giúp kiểm soát chất lượng chặt chẽ, đồng thời giảm thiểu lãng phí nguyên liệu. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể hạ giá thành và cải thiện biên lợi nhuận. Khi ứng dụng công nghệ hiện đại, năng suất lao động được nâng cao, đồng thời tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng lớn hơn, thúc đẩy chuyển dịch sang phương thức sản xuất tiên tiến.

Ông Cao Hữu Hiếu cho rằng tương lai ngành dệt may phụ thuộc lớn vào tốc độ và chất lượng chuyển đổi xanh ngay từ hiện tại. Việc phát triển các mô hình nhà máy thông minh, kết hợp kinh tế tuần hoàn, sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản tiêu chuẩn môi trường và tiếp cận nguồn vốn xanh. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi sự đầu tư bài bản và liên kết toàn chuỗi. Chỉ một mắt xích thiếu minh bạch dữ liệu cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của toàn bộ hệ thống cung ứng quốc gia.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam Trương Văn Cẩm đề xuất giải pháp trọng tâm là thúc đẩy sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Đồng thời, việc hình thành các chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp sợi và may sẽ giúp tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định thương mại. Song song với đó, cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ hiện đại, như thiết kế 3D. Đây là nền tảng để ngành dệt may bứt phá về mẫu mã, đồng thời rút ngắn thời gian giao hàng.

Cũng theo ông Trương Văn Cẩm, xây dựng thương hiệu gắn với phát triển bền vững là con đường dài hạn để chinh phục thị trường quốc tế. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm an toàn, thân thiện môi trường, chuyển đổi xanh sẽ góp phần nâng cao hình ảnh doanh nghiệp và tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Do đó, toàn ngành cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ đổi mới công nghệ đến quản trị xanh, nhằm không chỉ hoàn thành mục tiêu năm 2026 mà còn hướng tới phát triển ổn định lâu dài.

Đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam nhấn mạnh rằng khái niệm xanh hóa đã vượt ra ngoài phạm vi tiết kiệm điện, nước tại từng nhà máy riêng lẻ. Thay vào đó, nó đòi hỏi một quy trình quản trị xuyên suốt, từ nguồn nguyên liệu, dệt nhuộm đến quản lý hóa chất và phát triển logistics xanh. Việc chuẩn hóa dữ liệu truy xuất trong toàn chuỗi cung ứng chính là “giấy thông hành” để dệt may Việt Nam tiến sâu hơn vào các phân khúc cao cấp. Qua đó, ngành có thể tiếp tục giữ vững vị thế là trung tâm cung ứng quan trọng của khu vực và thế giới.