Bước chuyển tư duy: Xuất bản là ngành kinh tế - công nghệ

Chỉ thị 04-CT/TW đánh dấu một cột mốc quan trọng khi chính thức định vị lại vai trò của ngành xuất bản. Phát biểu khai mạc tại hội thảo, PGS.TS Lưu Văn Quảng, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh, văn kiện này đã tạo ra một bước chuyển tư duy đột phá. Giờ đây, xuất bản không chỉ đơn thuần là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa để tuyên truyền, mà đã vươn lên thành một ngành kinh tế - công nghệ thực thụ. Ngành đang giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo tri thức, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của nền kinh tế số và xây dựng sức mạnh mềm quốc gia trên trường quốc tế.

Đồng thuận với góc nhìn này, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương) nhận định Chỉ thị 04 đã mở ra một kỷ nguyên phát triển toàn diện và hiện đại nhất trong hơn 20 năm qua. Theo đó, triết lý hoạt động của các đơn vị xuất bản cần phải thay đổi tận gốc: chuyển từ việc xuất bản sách đơn thuần sang phát triển một hệ sinh thái nội dung; từ tâm thế "phục vụ" sang "kiến tạo giá trị"; từ thị trường nội địa vươn ra toàn cầu và nâng cấp từ đơn nền tảng lên đa nền tảng.

Nhận diện điểm nghẽn trong làn sóng chuyển đổi số

Dù đã có những bước tiến nhất định về quy mô và sự đa dạng của sản phẩm, ngành xuất bản Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với không ít "lực cản" trong kỷ nguyên số. PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam thẳng thắn nhìn nhận quá trình chuyển đổi số của ngành hiện nay vẫn diễn ra khá chậm chạp. Chất lượng nội dung, nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh tổng thể vẫn chưa thực sự đáp ứng được tốc độ thay đổi của công nghệ và kỳ vọng của thị trường.

Bên cạnh đó, môi trường không gian mạng phức tạp đang tạo ra áp lực sinh tồn lớn cho các đơn vị xuất bản chính thống. Vấn nạn tin giả, sách lậu, sách giả, vi phạm bản quyền tràn lan trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội đang làm xói mòn doanh thu và uy tín của các nhà xuất bản. Sự dịch chuyển trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng, cộng hưởng với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), đòi hỏi những người làm xuất bản phải thay đổi mô hình tổ chức, phương thức sản xuất và phát hành để không bị bỏ lại phía sau.

Giải pháp cốt lõi: Lấy con người và văn hóa đọc làm trung tâm

Công nghệ là công cụ sắc bén, nhưng giá trị nhân văn và chiều sâu tri thức mới là linh hồn của ngành xuất bản. Trong bối cảnh AI đang có những bước tiến vũ bão, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân khẳng định công nghệ không thể thay thế được tư duy và cảm xúc của con người. Những yếu tố nền tảng này mới chính là cội nguồn tạo nên chiều sâu văn hóa của một tác phẩm. Xuất bản sẽ luôn giữ vững vị trí cầu nối bền vững giữa tác giả và công chúng, thực hiện sứ mệnh lưu giữ và lan tỏa tri thức.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ phân phối hiện đại. Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP. Hồ Chí Minh cho rằng, gốc rễ của sự phát triển phải bắt đầu từ chính người đọc. Ngành xuất bản cần đặc biệt chú trọng đến việc nuôi dưỡng thói quen đọc sách và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng. Khi thị trường sở hữu một cộng đồng độc giả chất lượng, đó sẽ là bệ phóng vững chắc nhất để xây dựng xã hội học tập và nâng cao dân trí.

Phát triển ngành xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, giàu bản sắc nhưng vẫn đảm bảo định hướng chính trị là một hành trình dài hạn. Điều kiện tiên quyết là sự vào cuộc quyết liệt của người đứng đầu các đơn vị trong việc thúc đẩy số hóa toàn diện, nâng tầm quản trị doanh nghiệp và đầu tư đích đáng cho một thế hệ nhân sự tinh hoa – những người vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa tinh thông nghiệp vụ và làm chủ được công nghệ mới.