Mứt dược liệu giá cao vẫn luôn trong tình trạng khan hàng

Cây đinh lăng vốn là loài cây quen thuộc trong vườn nhà của nhiều gia đình Việt, với những tên gọi dân dã như cây gỏi cá hay nam dương sâm. Thuộc họ Ngũ gia bì, loại cây thân nhỏ này có mùi thơm đặc trưng và khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện khí hậu khác nhau. Hiện nay, trên thị trường có nhiều giống đinh lăng như đinh lăng lá tròn, đinh lăng răng, song đinh lăng lá nhỏ, còn gọi là lá nếp, vẫn được sử dụng phổ biến nhất nhờ giá trị dược liệu vượt trội. Thông thường, lá cây được dùng làm gia vị trong các món ăn như gỏi cá hoặc món cuốn nhằm tăng hương vị và giảm mùi tanh hiệu quả.

Tuy nhiên, bộ phận giá trị nhất của cây đinh lăng lại nằm ở phần rễ, hay còn gọi là củ đinh lăng. Với hình dáng và nhiều đặc tính dược liệu tương đồng với nhân sâm Hàn Quốc hay sâm Ngọc Linh, rễ đinh lăng từ lâu đã được ví như “nhân sâm của người nghèo”. Để đảm bảo chất lượng và hàm lượng dược chất tích lũy tốt nhất, rễ thường được thu hoạch vào mùa đông, khi cây đạt từ 4 đến 5 năm tuổi trở lên. Vài năm trở lại đây, trên thị trường xuất hiện sản phẩm mứt đinh lăng, mang đến một làn gió mới cho thế giới mứt Tết truyền thống. Không chỉ gây ấn tượng bởi hương vị lạ, loại mứt này còn thu hút sự chú ý nhờ mức giá khá cao so với mặt bằng chung.

Hiện nay, mứt đinh lăng thường được đóng gói theo quy cách 200 gram hoặc 500 gram để người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn. Mỗi túi 200 gram có giá dao động từ 110.000 đến 150.000 đồng, tính ra mỗi kilôgam mứt thành phẩm có giá trên 550.000 đồng. Mặc dù mức giá cao gấp nhiều lần so với các loại mứt phổ biến như mứt gừng, mứt dừa hay mứt bí, sản phẩm này vẫn luôn trong tình trạng cung không đủ cầu, đặc biệt vào thời điểm giáp Tết.

Theo chia sẻ của các chủ cơ sở chuyên chế biến mứt dược liệu lâu năm, lượng mứt đinh lăng bán ra thường tăng mạnh vào dịp cuối năm. “Mỗi năm chỉ làm được một lượng nhất định vì nguyên liệu phải là củ đinh lăng đủ tuổi, không thể thu hoạch ồ ạt. Dịp Tết, nhiều khách đặt mua sớm nhưng vẫn không đáp ứng đủ”, một chủ cơ sở sản xuất mứt đinh lăng tại miền Bắc cho biết.

Thực tế tiêu dùng cũng cho thấy sức hút đặc biệt của loại mứt dược liệu này. Chị Trà (ở Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ, mẹ chồng chị vốn không thích các loại mứt truyền thống vì quá ngọt. Tuy nhiên, khi thử mứt đinh lăng, bà lại đặc biệt yêu thích bởi hương vị hoàn toàn khác biệt. “Mứt không quá ngọt, thơm nhẹ như mùi sâm, rất dễ ăn. Đây chính là điểm mà các loại mứt khác không có được”, chị Trà cho biết. Theo chị, sau lần thưởng thức đó, mẹ chồng chị còn nhờ đặt mua thêm 5kg mứt đinh lăng để làm quà biếu bạn bè trong dịp Tết năm ngoái.

Lý giải về mức giá cao của sản phẩm, những người làm nghề cho rằng chi phí lớn nhất nằm ở khâu nguyên liệu và công chế biến. “Củ đinh lăng đạt chuẩn phải trồng nhiều năm, khi thu hoạch lại chỉ chọn phần rễ mềm. Toàn bộ quá trình làm mứt đều thủ công nên sản lượng thấp, không thể sản xuất đại trà”, một người làm mứt đinh lăng lâu năm chia sẻ.

Quy trình thủ công tạo nên hương vị mứt sâm thượng hạng

Để đảm bảo chất lượng và tạo nên hương vị khác biệt, quy trình chế biến mứt đinh lăng đòi hỏi sự tỉ mỉ và công phu ở mức cao. Để làm ra 1kg mứt thành phẩm, người thợ phải sử dụng tới 7–8kg củ đinh lăng tươi. Khâu sơ chế đặc biệt khắt khe khi chỉ lựa chọn phần rễ mềm nhất của những cây đinh lăng lá nhuyễn trên 5 năm tuổi nhằm đảm bảo đủ dược tính và vị ngọt hậu tự nhiên. Những đoạn rễ già hoặc xơ cứng, có nhiều tia gỗ, đều bị loại bỏ hoàn toàn để tránh ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm. Trong đó, công đoạn khó nhất và đòi hỏi sự khéo léo cao nhất chính là bào rễ đinh lăng thành những lát thật mỏng và đều.

Người thợ phải thao tác hết sức cẩn thận để rễ không dính tia gỗ, bởi chỉ cần một sai sót nhỏ, mứt sau khi hoàn thiện sẽ bị cứng và giảm giá trị cảm quan. Sau khi bào mỏng, đinh lăng được đem sên thủ công trên chảo trong khoảng 30 phút cho mỗi mẻ, cho đến khi đạt độ dẻo và khô vừa phải. Do toàn bộ quá trình đều được thực hiện bằng tay, mỗi mẻ mứt thu được chỉ vỏn vẹn vài lạng, đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức của người thợ lành nghề.

Theo những người trực tiếp sản xuất, để giữ được hương vị đặc trưng và các hoạt chất có lợi, mứt đinh lăng không sử dụng đường tinh luyện mà chủ yếu tạo vị ngọt từ mật ong, cỏ ngọt kết hợp với vị ngọt tự nhiên sẵn có trong rễ cây. Nhờ đó, mứt có vị ngọt dịu, mát và không gây cảm giác ngấy. Về cảm quan, mứt có màu vàng sẫm tự nhiên, độ dai đặc trưng; càng nhai kỹ càng cảm nhận rõ hậu vị thơm nhẹ cùng mùi hương thuốc bắc thoang thoảng, gợi nhớ đến nhân sâm.

Khác với vị cay nồng của mứt gừng hay vị ngọt đậm của mứt bí, mứt đinh lăng mang lại cảm giác dễ chịu, thư thái cho người thưởng thức. Nhờ giữ được tương đối nguyên vẹn các hoạt chất có lợi từ rễ cây, sản phẩm không chỉ đơn thuần là món ăn vặt ngày Tết mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa ẩm thực và chăm sóc sức khỏe. Chính chất lượng vượt trội từ quy trình chế biến thủ công đã giúp mứt đinh lăng từng bước khẳng định vị thế riêng trên thị trường mứt Tết cao cấp.