Bữa tối hải sản và những triệu chứng khởi phát chớp nhoáng

Tối ngày 7/3, một nhóm 10 du khách dùng bữa tại một nhà hàng địa phương ở khu vực bờ biển Nam Bộ. Thực đơn gồm các món hải sản quen thuộc như cá chình, tôm tít và sò. Tuy nhiên, chỉ từ 1 phút đến 3 giờ sau bữa ăn, nhiều thành viên trong đoàn bắt đầu xuất hiện các biểu hiện sức khỏe bất thường. Đáng chú ý, ngay cả những người ăn rất ít – chỉ khoảng 2 miếng cá nhỏ – cũng không thoát khỏi các triệu chứng ngộ độc.

Cơn ngộ độc khởi phát bằng cảm giác đau rát họng, miệng, kèm theo tê bì môi và lưỡi. Tình trạng nhanh chóng tiến triển nặng hơn với các biểu hiện toàn thân: đau nhức cơ, mỏi khớp, yếu cơ, chóng mặt, tụt huyết áp, buồn nôn và tiêu chảy.

Đặc biệt, các bệnh nhân trải qua một triệu chứng rất đặc trưng của ngộ độc ciguatera: rối loạn cảm giác nóng - lạnh. Người bệnh cảm thấy đau buốt hoặc bỏng rát dữ dội khi chạm vào nước lạnh, thậm chí đau rát khó chịu ở hậu môn khi đại tiện. Một số trường hợp nặng còn biểu hiện tức ngực, mệt lả.

Sau khi được sơ cứu tại tuyến dưới, 6 bệnh nhân có triệu chứng nặng nhất đã được chuyển thẳng đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai vào ngày 8/3. Qua thăm khám và khai thác yếu tố dịch tễ, các chuyên gia khẳng định đây là một chùm ca ngộ độc ciguatera do ăn thịt cá chình có chứa độc tố ciguatoxin. Đến ngày 13/3, sức khỏe của cả 6 bệnh nhân đã hoàn toàn ổn định và được xuất viện.

Ciguatoxin: sát thủ vô hình thách thức mọi phương pháp chế biến

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đưa ra nhận định đáng chú ý: "Ngộ độc ciguatera là loại ngộ độc cá biển thường gặp nhất, thậm chí còn gặp nhiều hơn ngộ độc cá nóc, nhưng trên thực tế các bác sĩ và người dân ít chú ý đến".

Thủ phạm của các ca ngộ độc này là ciguatoxin – một loại độc tố bắt nguồn từ vi tảo Gambierdiscus toxicus sống trong nước biển. Thông qua chuỗi thức ăn tự nhiên (cá nhỏ ăn tảo, cá lớn ăn cá nhỏ), chất độc này không bị đào thải mà tích tụ dần vào cơ thể các loài cá lớn sinh sống tại các rạn san hô. Danh sách các loài cá có nguy cơ cao ngậm độc tố này bao gồm: cá chình, cá nhồng, cá hồng, cá tầm, cá cháo, cá cam, cá mú, cá mó, cá vược, và cả cá mập.

Sự nguy hiểm tột độ của ciguatoxin nằm ở tính chất "vô hình". Độc tố này hoàn toàn không màu, không mùi, không vị. Bằng mắt thường, con người không thể phân biệt được một con cá nhiễm độc và một con cá sạch. Nguy hiểm hơn, ciguatoxin vô hiệu hóa mọi phương pháp chế biến của con người; từ nấu chín ở nhiệt độ cao, đông lạnh sâu, cho đến ướp muối hay phơi khô đều không thể phá hủy được chúng.

Khi xâm nhập vào cơ thể người, độc tố này tấn công mạnh mẽ vào hệ tiêu hóa, thần kinh và tim mạch. Trong đó, các triệu chứng thần kinh (tê liệt, rối loạn cảm giác) có thể kéo dài nhiều tháng, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Ở các ca diễn biến nặng, bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp, nhịp tim chậm, liệt cơ hô hấp dẫn đến suy hô hấp và đe dọa tính mạng.

Lựa chọn sản phẩm an toàn: lời khuyên từ chuyên gia

Hiện tại, y học hiện đại vẫn chưa tìm ra thuốc giải độc đặc hiệu cho ciguatoxin. Phác đồ điều trị chủ yếu tập trung vào việc giảm nhẹ triệu chứng, duy trì nhịp tim, huyết áp và bảo đảm chức năng hô hấp cho bệnh nhân. Do đó, việc phòng ngừa chủ động từ khâu lựa chọn thực phẩm là lá chắn bảo vệ duy nhất.

Để đảm bảo an toàn, các chuyên gia y tế khuyến cáo người tiêu dùng cần hạn chế tiêu thụ cá biển sống tự nhiên có kích thước lớn, đặc biệt là các loại cá đánh bắt tại vùng rạn san hô. Tuyệt đối không ăn nội tạng của những loại cá này, bởi đây là bộ phận tập trung lượng độc tố cao nhất.

Thay vì sử dụng nguồn cá đánh bắt tự nhiên tiềm ẩn rủi ro khó lường, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên khuyến nghị: "Nếu muốn ăn các loài cá này để bảo đảm an toàn hơn, người dân có thể chọn cá nuôi. Thức ăn của cá nuôi do con người kiểm soát nên không có độc tố từ tảo biển".

Bên cạnh đó, ngay khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc sau bữa ăn hải sản (tê yếu cơ, loạn nhịp tim, nôn ói, rối loạn cảm giác), người bệnh cần lập tức gọi cấp cứu và di chuyển nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không chủ quan tự điều trị tại nhà để tránh các biến chứng liệt cơ, suy hô hấp diễn biến phức tạp.