Dịch bệnh diễn biến phức tạp và nguy cơ lây lan do biến đổi khí hậu

Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và cơ quan y tế các nước Nam Mỹ, dịch bệnh do virus Hanta đang có dấu hiệu bùng phát với tỷ lệ tử vong đáng lo ngại. Tại Chile, dịch bệnh đã lan rộng ra 9/16 vùng của quốc gia này, tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung và miền Nam. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong trung bình trong giai đoạn 2020-2024 ở mức 26%, nhưng hiện đang có dấu hiệu tăng lên dựa trên tình trạng sức khỏe bệnh nhân và thời điểm chẩn đoán. Tương tự, tại Argentina, Bản tin Dịch tễ học Quốc gia xác nhận 42 ca mắc với tỷ lệ tử vong dao động từ 31% đến 39% – vượt xa mức trung bình lịch sử là 22%.

Mối quan ngại quốc tế đặc biệt gia tăng sau sự cố trên tàu thám hiểm MV Hondius khởi hành từ Argentina vào đầu tháng 4. Tính đến đầu tháng 5/2026, trên chuyến tàu mang theo 147 hành khách và thủy thủ đoàn thuộc 23 quốc tịch này đã ghi nhận ít nhất 8 ca nhiễm hoặc nghi nhiễm virus Hanta, khiến 3 người tử vong và 1 người nguy kịch. Rất may mắn, không có công dân Việt Nam nào liên quan đến sự cố này.

WHO nhấn mạnh, chủng virus đang lưu hành tại khu vực này là Andes – biến thể duy nhất hiện nay được biết đến có khả năng lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc gần. Sự bùng phát bất thường này được các nhà nghiên cứu nhận định có liên quan mật thiết đến biến đổi khí hậu. Mùa đông ấm và ngắn hơn tại vùng Patagonia đang tạo điều kiện lý tưởng cho loài chuột đuôi dài sinh sôi, từ đó mở rộng phạm vi dịch tễ ra khỏi các khu vực truyền thống.

Cảnh giác với đường lây truyền "vô hình" từ loài gặm nhấm

Dù biến thể Andes có thể lây từ người sang người, nhưng Hantavirus nói chung chủ yếu lây sang người qua đường hô hấp khi hít phải các hạt bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh. Nguồn lây từ loài gặm nhấm này hiện rất phổ biến và sẵn có tại Việt Nam.

Nguy cơ lây nhiễm thường tiềm ẩn ở những thói quen sinh hoạt và dọn dẹp hàng ngày. Việc người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại hay kho thóc có chứa phân chuột bằng cách quét khô hoặc dùng máy hút bụi có thể vô tình khiến mầm bệnh phát tán vào không khí. Ngoài ra, virus còn lây qua vết thương hở khi tiếp xúc trực tiếp với chất thải động vật mang bệnh, hoặc khi đưa tay chứa mầm bệnh lên mắt, mũi, miệng.

Tiến sĩ, bác sĩ Đoàn Thu Trà, quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cảnh báo, virus Hanta có thể gây ra những hội chứng nặng nề như hội chứng phổi hoặc sốt xuất huyết kèm suy thận. Bệnh diễn biến rất nhanh, gây suy hô hấp, tụt huyết áp và nguy cơ tử vong cao. "Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong", bác sĩ Trà nhấn mạnh.

Việt Nam chủ động rà soát, khẳng định đủ năng lực xét nghiệm

Trước nguy cơ từ mầm bệnh nguy hiểm này, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã nhanh chóng cập nhật tình hình và đánh giá năng lực xét nghiệm trong nước. Ngày 11/5, qua quá trình rà soát tại các đơn vị đầu ngành, Bộ Y tế khẳng định Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng đối phó với các ca bệnh nghi ngờ.

Ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh cho biết, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương (NIHE) hiện sở hữu đầy đủ nhân lực, trang thiết bị và sinh phẩm y tế để thực hiện 5 kỹ thuật xét nghiệm từ chẩn đoán nhanh đến chuyên sâu. Các phương pháp này bao gồm: xét nghiệm nhanh kháng thể IgG, kỹ thuật ELISA phát hiện kháng thể IgM/IgG, kỹ thuật RT-PCR phát hiện ARN của Hantavirus và giải trình tự gen.

Hiện nay y học thế giới vẫn chưa có thuốc kháng đặc hiệu và vaccine phòng ngừa virus Hanta. Do đó, năng lực xét nghiệm nhanh chóng và chính xác đóng vai trò sống còn. Việc chẩn đoán sớm sẽ giúp bệnh nhân được can thiệp điều trị triệu chứng và hồi sức tích cực kịp thời. Trong những trường hợp diễn biến nặng, các cơ sở y tế tuyến đầu hoàn toàn có thể áp dụng các biện pháp can thiệp sâu như thở máy, lọc máu hay sử dụng hệ thống ECMO (tim phổi nhân tạo) để duy trì sự sống cho người bệnh.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kỹ thuật, cùng hệ thống giám sát dịch tễ chặt chẽ, ngành y tế Việt Nam đang thể hiện sự chủ động cao nhất nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những nguy cơ dịch bệnh ngoại lai lây xâm nhập. Tuy nhiên, mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức phòng bệnh, đặc biệt chú ý đến các biện pháp vệ sinh an toàn khi dọn dẹp môi trường sống để tự bảo vệ bản thân và gia đình.