Theo báo cáo thống kê, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Đến năm 2024, số lượng người từ 60 tuổi trở lên đã đạt khoảng 14,2 triệu người, chiếm 14,1% tổng dân số, với chỉ số già hóa đạt 60,2%. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ xấp xỉ 18 triệu người và đến năm 2034, Việt Nam sẽ chính thức chuyển sang giai đoạn dân số già. Điểm đáng lưu ý là Việt Nam chỉ mất khoảng 20 năm để chuyển dịch trạng thái này, nhanh hơn rất nhiều so với các quốc gia phát triển như Pháp (mất hơn 100 năm).

Thách thức đặt ra là trung bình một người trên 60 tuổi hiện nay mắc từ 3 đến 4 bệnh, và người trên 80 tuổi có thể mắc trên 6 bệnh, tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội và gia đình.

Đâu là thời điểm vàng để chuẩn bị cho tuổi già?

Các chuyên gia về dân số và phát triển khẳng định rằng việc chờ đến khi bước vào tuổi cao niên mới lo tích lũy sức khỏe và tài chính là quá muộn. Theo GS.TS Giang Thanh Long, chuyên gia cao cấp về dân số và phát triển thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân, một cấu trúc "già hóa thành công" không chỉ dựa vào tài chính hay sức khỏe riêng lẻ mà đòi hỏi sự kết hợp của ba trụ cột: sức khỏe, tài chính và sự tham gia tích cực vào các hoạt động gia đình, cộng đồng. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy phần lớn người Việt Nam chuẩn bị cho tuổi già khá muộn, thường chỉ bắt đầu suy tính khi chạm mốc 40-50 tuổi.

Đồng quan điểm này, GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, cho rằng việc xây dựng nền tảng sức khỏe phải được vun đắp từ sớm. Những thói quen sinh hoạt không lành mạnh từ tuổi thanh thiếu niên có thể tích tụ rủi ro bệnh tật nghiêm trọng khi bước vào độ tuổi trung niên. Do đó, việc chủ động định hình lối sống từ sớm chính là tấm lá chắn bảo vệ chất lượng cuộc sống về sau.

Trang bị kiến thức và kỹ năng từ cột mốc 40 tuổi

Nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW về việc chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và chăm sóc toàn diện theo vòng đời, Bộ Y tế đã đề xuất nhiều giải pháp trọng tâm trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035. Điểm nhấn nổi bật là việc tổ chức, hướng dẫn và cung cấp kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên.

Cụ thể, chương trình sẽ tập trung xây dựng và biên soạn tài liệu hướng dẫn về lối sống lành mạnh, kỹ năng rèn luyện thể chất, chăm sóc người cao tuổi tại nhà, cũng như định hướng chuẩn bị tài chính, lao động và việc làm phù hợp. Các tài liệu này không chỉ phổ biến qua đội ngũ cán bộ y tế - dân số các cấp mà còn được lồng ghép sinh động vào các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng và các hoạt động văn hóa địa phương, giúp người dân dễ dàng tiếp cận từ sớm thay vì bị động đối phó.

Đẩy mạnh truyền thông toàn dân hướng tới cộng đồng già hóa khỏe mạnh

Bên cạnh các hoạt động hướng dẫn trực tiếp, công tác truyền thông đại chúng đóng vai trò chiến lược trong việc thay đổi nhận thức cộng đồng. Bộ Y tế đề xuất đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền trên báo chí, phát thanh, truyền hình, trang thông tin điện tử và các nền tảng mạng xã hội nhằm lan tỏa thông điệp về già hóa khỏe mạnh đến mọi tầng lớp nhân dân, nhà quản lý và hoạch định chính sách.

Sự chủ động từ mỗi cá nhân ngay từ cột mốc 40 tuổi, kết hợp với các chính sách vĩ mô đồng bộ, sẽ là chìa khóa vững chắc giúp Việt Nam vượt qua thách thức của thời kỳ dân số già, đảm bảo an sinh xã hội bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho thế hệ tương lai.