Theo Quyết định 1069/QĐ-BYT do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan ký ban hành, ngành y tế đặt mục tiêu tăng tổng tỷ suất sinh (TFR) trung bình 2% mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc cứ mỗi 100 phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé. Lộ trình này kỳ vọng sẽ đưa tỷ lệ sinh nhích dần từ mức 1,93 con/phụ nữ hiện nay lên mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030.

Xu hướng giảm sinh lan rộng trên phạm vi toàn quốc

Số liệu thống kê mới nhất từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tính đến sau ngày 1/7/2025 cho thấy những tín hiệu đáng lo ngại về dân số. Mức sinh toàn quốc đã liên tục nằm dưới ngưỡng thay thế trong nhiều năm qua: từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 giảm xuống mức thấp kỷ lục 1,91 vào năm 2024, trước khi nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025.

Đáng chú ý, hiện cả nước chỉ còn 34 tỉnh thành sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, trong đó có đến 11 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ. Ngược lại, có 19 tỉnh duy trì mức sinh từ 2,2 con/phụ nữ trở lên và 4 địa phương giữ được mức sinh quanh ngưỡng thay thế. Bộ Y tế nhận định, xu hướng giảm sinh không chỉ diễn ra ở các đô thị lớn mà đang lan rộng trên phạm vi toàn quốc, đe dọa trực tiếp đến nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.

Quyết liệt gỡ bỏ rào cản và hỗ trợ tài chính cho các gia đình

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2%, Bộ Y tế đã đề xuất một gói ngân sách lên tới 1.800 tỷ đồng mỗi năm. Nguồn lực này sẽ tập trung hỗ trợ tài chính trực tiếp cho ba nhóm đối tượng chính: phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, cư dân tại các khu vực có mức sinh thấp và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi với mức hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng/trường hợp.

Song song với hỗ trợ tài chính, một bước ngoặt quan trọng trong chính sách lần này là việc rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vì kiểm soát số con, Nhà nước chuyển sang khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con. Các cơ quan, đơn vị cũng được yêu cầu xóa bỏ các tiêu chí thi đua liên quan đến việc sinh con thứ ba vốn không còn phù hợp với tình hình mới.

Nhiều địa phương đã bắt đầu vào cuộc mạnh mẽ. Điển hình như tại TP Hồ Chí Minh, chính quyền đã chi từ 3-5 triệu đồng thưởng cho các bà mẹ sinh đủ hai con trước 35 tuổi để đối phó với tình trạng già hóa dân số nhanh tại siêu đô thị này.

Đầu tư cho dân số là đầu tư cho tương lai bền vững

Việc thúc đẩy mức sinh không chỉ dừng lại ở các con số thống kê mà còn gắn liền với mục tiêu nâng cao chất lượng dân số. Bộ Y tế định hướng phát triển hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho các gia đình, bao gồm: san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển hệ thống dịch vụ trông giữ trẻ chất lượng cao, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình.

Đặc biệt, thanh niên được khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi và sinh con sớm để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé. Chính phủ cũng nỗ lực mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính cho các bậc phụ huynh.

Theo tính toán của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), việc đầu tư vào sức khỏe sinh sản mang lại lợi ích kinh tế khổng lồ: cứ 1 USD đầu tư cho sức khỏe bà mẹ có thể tạo ra 8,4 USD lợi nhuận và 1 USD cho kế hoạch hóa gia đình có thể mang lại hơn 10 USD vào năm 2050. Do đó, việc thực hiện quyết liệt các chính sách hỗ trợ sinh sản lúc này là hành động cấp thiết để Việt Nam tránh rơi vào "bẫy mức sinh thấp" như nhiều quốc gia phát triển trong khu vực đã gặp phải.