Thực trạng bảo hộ và những vướng mắc từ cơ sở

Theo Báo Bắc Ninh, sở hữu trí tuệ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong xây dựng thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả tài sản trí tuệ, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cần được hỗ trợ tháo gỡ khó khăn trong quá trình tạo lập, duy trì, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Là một trong những hộ được sử dụng nhãn hiệu chứng nhận giò chả, nem chua Yên Lã từ năm 2024, vợ chồng anh Ngô Đình Tuấn và chị Nguyễn Thị Liên, chủ cơ sở giò chả Tuấn Liên, tổ dân phố Yên Lã, phường Từ Sơn (tỉnh Bắc Ninh), luôn xác định giữ chữ tín là yếu tố quan trọng để sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường.

Theo chị Liên, từ khi được bảo hộ, sản phẩm của làng nghề có thêm cơ hội tham gia các chương trình xúc tiến thương mại trong và ngoài thành phố. Mỗi ngày, cơ sở sử dụng khoảng 50 kg nguyên liệu để chế biến khoảng 15 loại sản phẩm như giò lợn, giò tai, giò me, chả cốm, nem Bùi, nem chua. Trong đó, 5 sản phẩm được công nhận OCOP. Trên mỗi sản phẩm đều có thông tin, mã QR để khách hàng thuận tiện kiểm tra nguồn gốc. Tuy nhiên, điều chị Liên trăn trở là dù đã được bảo hộ, sản phẩm vẫn phải cạnh tranh với hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Điển hình, tại khu vực chợ Tân Hồng, phường Từ Sơn, những sản phẩm giò chả thông thường cũng gắn mác giò chả, nem chua Yên Lã và được bày bán với giá rẻ hơn từ 5-10%. Điều này gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc nhận diện sản phẩm được bảo hộ. Tình trạng tương tự cũng diễn ra với một số sản phẩm như bánh phu thê Đình Bảng, gạo tẻ thơm Quế Võ, bánh tẻ làng Chờ... khi các hộ không được cấp quyền sử dụng vẫn sản xuất, kinh doanh và lấy tên nhãn hiệu.

Trong quá trình thực hiện thủ tục công nhận quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ, chị Nguyễn Thị Huyên, đại diện Công ty cho rằng, các quy định, yêu cầu kỹ thuật khá nhiều, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chi phí duy trì, vận hành các công cụ liên quan đến nhãn hiệu, mã số, mã vạch và phần mềm bản quyền cũng tạo áp lực cho doanh nghiệp. Từ thực tiễn đó, nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất mong muốn được hướng dẫn cụ thể hơn về quy định kỹ thuật, trình tự, cách thức thực hiện bảo hộ sở hữu trí tuệ; đơn giản hóa thủ tục hành chính, hồ sơ đề nghị bảo hộ; đồng thời hỗ trợ kinh phí trong quá trình duy trì, khai thác.

Giải pháp đồng hành và định hướng phát triển tương lai

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, tính đến hết quý II/2026, Bắc Ninh có 7.881 văn bằng bảo hộ được Cục Sở hữu trí tuệ cấp, gồm 36 sáng chế, 16 giải pháp hữu ích, 319 kiểu dáng công nghiệp và 7.510 nhãn hiệu thông thường. Ngoài ra, còn có 130 nhãn hiệu cộng đồng được xác lập quyền bảo hộ, gồm 5 chỉ dẫn địa lí, 25 nhãn hiệu chứng nhận và 100 nhãn hiệu tập thể. Đây là nguồn tài sản trí tuệ có giá trị, góp phần nâng cao giá trị thương mại cho các sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống và sản phẩm OCOP. Nổi bật như chỉ dẫn địa lí tỏi An Thịnh, vải thiều Lục Ngạn, cam Lục Ngạn, na dai Lục Nam, sâm nam núi Dành; nhãn hiệu chứng nhận như cà rốt Lương Tài, mỳ gạo Tử Nê, nem Bùi Ninh Xá, bánh phu thê Đình Bảng…

Với các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, thương hiệu ngày càng có ý nghĩa trong quá trình đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối hiện đại. Một nhãn hiệu được đầu tư bài bản giúp khách hàng dễ dàng nhận biết, ghi nhớ và tin tưởng lựa chọn sản phẩm. Theo ông Nguyễn Phúc Thương, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, để đồng hành cùng các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, chủ thể các nhãn hiệu, Sở đã đẩy mạnh hoạt động tư vấn, hỗ trợ xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong và ngoài nước; hướng dẫn biện pháp tự bảo vệ tài sản trí tuệ; khuyến khích ứng dụng công nghệ chống hàng giả, truy xuất nguồn gốc.

Đối với những nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lí đã được bảo hộ nhưng chịu ảnh hưởng do quá trình sắp xếp các đơn vị hành chính (thay đổi chủ sở hữu, vùng địa lí được bảo hộ...), Sở phối hợp với các địa phương chuyển đổi kịp thời mô hình quản lý. Từ đầu năm đến nay, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với lực lượng liên ngành kiểm tra, phát hiện và xử lý gần 250 vụ xâm phạm sở hữu trí tuệ, trong đó xử lý hành chính 238 vụ, khởi tố hình sự 10 vụ, góp phần bảo vệ các sản phẩm đã được bảo hộ.

Thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tăng cường đào tạo, tập huấn cho đội ngũ cán bộ cấp xã, phường về quản lý nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lí, nhãn hiệu chứng nhận và kỹ năng nhận diện dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; tuyên truyền, hướng dẫn để người tiêu dùng nâng cao ý thức, lựa chọn những sản phẩm có thông tin, địa chỉ rõ ràng, tránh mua phải hàng nhái, hàng kém chất lượng. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để bảo vệ chỗ đứng của hàng thật, đồng thời thúc đẩy xây dựng và phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn.