GS, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân sinh ngày 6/9/1940 tại thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn cũ, tỉnh An Giang. Năm 1966, ông tốt nghiệp cử nhân ngành hóa nông, sau đó trở thành nghiên cứu sinh tại Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) ở Philippines. Đến năm 1971, khi đang làm việc tại đây, ông quyết định trở về Việt Nam để cống hiến, công tác tại Viện Đại học Cần Thơ.

Năm 1975, ông hoàn thành chương trình đào tạo tại Nhật Bản và nhận học vị “bác sĩ nông học”, tương đương với Tiến sĩ ngày nay.

Với kiến thức đã được học cùng kinh nghiệm nghiên cứu nhiều năm, GS Võ Tòng Xuân có nhiều đóng góp cho ngành nông nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực lúa gạo. Ông là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, không chỉ phục vụ sản xuất trong nước mà còn được ứng dụng rộng rãi trên thế giới. Đặc biệt, cố GS được xem là người đặt nền móng cho việc phát triển nhiều giống lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Một trong những dấu ấn của ông chính là phổ biến giống lúa IR36 tại những vùng thường xuyên bị sâu bệnh ở Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời trực tiếp phối hợp với nông dân để áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Những nỗ lực này đã góp phần nâng cao năng suất và cải thiện đời sống của người nông dân.

Không chỉ đóng góp cho sản xuất nông nghiệp, GS Võ Tòng Xuân còn dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục. Ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, Hiệu trưởng và sau này là Hiệu trưởng danh dự Trường Đại học Nam Cần Thơ.

Ông cũng là đại biểu Quốc hội qua nhiều khóa. Với những cống hiến to lớn, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1985 và Nhà giáo Nhân dân năm 1999.

Đặc biệt, vào cuối năm 2023, ông trở thành nhà khoa học Việt Nam đầu tiên được trao giải thưởng VinFuture nhờ công trình nghiên cứu và phổ biến các giống lúa có khả năng kháng bệnh hiệu quả.

Không chỉ nổi tiếng trong nước, GS Võ Tòng Xuân còn có nhiều đóng góp cho nông nghiệp quốc tế, nhất là các quốc gia châu Phi. Ông có công lớn trong việc đưa giống lúa của Việt Nam cũng như các nhà khoa học sang hỗ trợ những nước như Sierra Leone, Liberia, Nigeria, Sudan, Mozambique, Angola, Cameroon…

Năm 2006, ông đã tự bỏ kinh phí để thực hiện chuyến khảo sát tại Sierra Leone. Trong thời gian này, ông đi nhiều nơi, gặp gỡ nông dân… để tìm hiểu tập quán canh tác, nghiên cứu các khó khăn trong sản xuất, chuyển giao kỹ thuật. Ông nhận thấy quốc gia này có điều kiện tự nhiên tương đồng với Đồng bằng sông Cửu Long nhưng sản xuất lúa còn lạc hậu, phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa nên năng suất thấp, chỉ đạt khoảng 2-3 tấn/ha.

Sau chuyến khảo sát, hơn một năm sau, “Nhóm công tác an toàn lương thực Sierra Leone” do ông đứng đầu được thành lập.

Trong những lần trở lại, ông cùng cộng sự mang theo 50 giống lúa cao sản và 10 giống lúa chất lượng cao từ Việt Nam để thử nghiệm tại khu Mange Bureh và trại nghiên cứu Rokupr. Tại đây, ông cùng các cộng sự thiết kế hệ thống tưới tiêu phù hợp. Những nỗ lực này đã mang lại kết quả tốt, người dân có thể trồng hai vụ lúa mỗi năm, thời gian sinh trưởng rút ngắn còn 95-100 ngày, năng suất tăng lên khoảng 4,7 tấn/ha. Ngoài ra, nhóm còn xây dựng được nguồn giống đủ để nhân rộng sản xuất.

Từ thành công tại Sierra Leone, GS Võ Tòng Xuân tiếp tục cùng các cộng sự hỗ trợ nhiều quốc gia châu Phi khác như Nigeria, Sudan, Mozambique, Rwanda, Burundi và Liberia trong việc phát triển nông nghiệp.

Sáng ngày 19/8/2024, GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân qua đời, để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho gia đình, đồng nghiệp và toàn xã hội.