Chỉ trong hơn 3 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã ghi nhận 24 ca mắc và 4 trường hợp tử vong do não mô cầu - con số tăng rõ rệt so với cùng kỳ năm trước. Dù các ca bệnh hiện xuất hiện rải rác, chưa hình thành ổ dịch lớn, nhưng giới chuyên môn cảnh báo nguy cơ hình thành các chuỗi lây nhiễm âm thầm trong cộng đồng là rất đáng lo ngại.

Đáng chú ý, nhóm trẻ dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca bệnh, cho thấy đây là đối tượng có nguy cơ cao và cần được bảo vệ đặc biệt.

Ca bệnh rải rác nhưng nguy cơ không hề nhỏ

Theo ghi nhận từ các địa phương, các ca mắc não mô cầu đang xuất hiện rải rác, khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn do không có ổ dịch tập trung rõ ràng. Tuy nhiên, thực tế dịch tễ gần đây cho thấy đã xuất hiện dấu hiệu của các chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng.

Mới đây, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau xác nhận 2/3 trường hợp nghi nhiễm viêm não mô cầu có kết quả dương tính với vi khuẩn, trong đó có 1 ca tử vong. Ngay sau đó, ngành y tế địa phương đã khẩn trương điều tra dịch tễ, khoanh vùng và xử lý ổ dịch. Những người tiếp xúc gần được yêu cầu theo dõi sức khỏe trong vòng 10 ngày, đồng thời khu vực liên quan được tiến hành khử khuẩn.

Trước đó không lâu, một bé gái 11 tuổi tại Phú Quốc cũng tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng điển hình như sốt, đau đầu, ban xuất huyết và suy hô hấp. Trường hợp này được xác định nhiễm não mô cầu nhóm B và đã từng tiếp xúc với nhiều bạn học, trong đó có người xuất hiện dấu hiệu nghi nhiễm...

Thông tin về căn bệnh này trên website Bệnh viện Bạch Mai, PGS.TS Đỗ Duy Cường - Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết, đây là bệnh do vi khuẩn gây dịch nguy hiểm nhóm B, Nesseiria meningitisis cư trú ở hầu họng gây ra, lây qua đường giọt bắn, thường xảy ra ở các khu vực đông dân cư như doanh trại quân đội, ký túc xá, khu tập thể, trường học… 

Đối tượng mắc chủ yếu là người trẻ tuổi, những người chưa có miễn dịch, tiêm phòng. Tỷ lệ người mang trùng không triệu chứng dao động từ 5-20%, cao nhất ở lứa tuổi thanh thiếu niên (23,7%). Đây chính là “ổ chứa” âm thầm nhưng nguy hiểm, dễ dàng phát tán dịch nếu không có biện pháp phòng ngừa chủ động bởi thường có liên quan đến các hành vi nguy cơ như hút thuốc lá, hôn, tụ tập đông người, đi bar/pub...

Mặt khác, những người này hoàn toàn không biết rằng họ đang mang trong mình mầm bệnh có thể gây tử vong cho người khác.

Diễn biến nhanh, nguy cơ tử vong trong 24 giờ

Não mô cầu là một trong những bệnh có diễn tiến nhanh và nguy hiểm bậc nhất. Khi phát bệnh, vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí suy đa tạng.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể cướp đi tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ. Ngay cả khi được cứu sống, người bệnh vẫn có nguy cơ đối mặt với nhiều di chứng nặng nề như điếc, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Một trong những dấu hiệu điển hình của bệnh khi trở nặng là xuất hiện các ban màu tím sẫm trên da lan nhanh khắp cơ thể - dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm trùng huyết nguy hiểm.

Đại diện Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Tại Việt Nam, hiện có 5 nhóm chính đang lưu hành gồm A, B, C, W và Y, gây ra hơn 90% ca bệnh trên toàn cầu.

Đáng chú ý, các nhóm này không tạo miễn dịch chéo. Điều này có nghĩa là việc nhiễm hoặc tiêm phòng một nhóm không thể bảo vệ cơ thể khỏi các nhóm còn lại.

Ngoài ra, nguy cơ lây nhiễm ở những người tiếp xúc gần với bệnh nhân có thể tăng gấp 500-800 lần. Khi hệ miễn dịch suy yếu do căng thẳng, thiếu ngủ hoặc bệnh lý nền, vi khuẩn có thể dễ dàng tấn công và gây bệnh nặng.

Vắc xin là “lá chắn” quan trọng nhất

Trước những diễn biến phức tạp của bệnh, các chuyên gia khuyến cáo tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa não mô cầu.

Hiện nay, có hai loại vắc xin quan trọng đang được sử dụng gồm Bexsero (phòng nhóm B) và Menactra (phòng các nhóm A, C, Y, W-135). Việc kết hợp tiêm đầy đủ theo đúng phác đồ sẽ giúp tạo lớp bảo vệ toàn diện trước các chủng vi khuẩn nguy hiểm.

Bên cạnh đó, người dân cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, mệt mỏi, lơ mơ, phản ứng chậm hoặc xuất hiện ban xuất huyết dưới da. Khi có các triệu chứng này, cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bệnh có thể lây lan âm thầm và diễn tiến nhanh chóng, việc chủ động phòng ngừa, nâng cao ý thức cộng đồng và tiêm chủng đầy đủ chính là “chìa khóa” để ngăn chặn “sát thủ 24 giờ” này.